o:9652 Naučni i tehnološki razvoj kao faktor transformacije etičkih standarda u krivičnom i prekršajnom pravu Scientific and technological development as a factor for the transformation of ethical standards in criminal and offense law sr Kratak sadržaj: Savremeni naučni i tehnološki razvoj predstavlja jedan od ključnih pokretača razvoja pravne prakse, naročito u oblasti krivičnog i prekršajnog prava usled značajnog inputa informacija koje se koriste u postupku u smislu dokaza. S tim u vezi uvođenje naprednih istraživačkih i dokaznih tehnologija, poput forenzičkih metoda, digitalnih dokaza, automatizovanih sistema nadzora i veštačke inteligencije, značajno unapređuje efikasnost otkrivanja i dokazivanja protivpravnih ponašanja. Međutim, paralelno sa povećanjem efikasnosti pravne represije, pojavljuju se i složena etička pitanja koja dovode u pitanje tradicionalne standarde zaštite osnovnih prava i sloboda pojedinca. U ovom istraživanju razmotriće se da naučni i tehnološki napredak ne deluje neutralno, već da neposredno utiče na redefinisanje etičkih granica koje se faktički pojavljuju u krivičnom i prekršajnom postupku. Posebna pažnja posvećena je odnosu između principa efikasnosti postupka i zahteva za poštovanjem ljudskog dostojanstva, privatnosti i pravičnosti. Razmotriće se da li i u kojoj meri primena savremenih tehnologija može dovesti do ,,erozije etičkih standarda”, naročito u situacijama automatizovanog odlučivanja i masovne obrade podataka, gde je individualna procena često svedena na minimum. U radu se razmatra i pitanje da li postoji normativno zaostajanje prava u odnosu na brzinu tehnološkog razvoja, kao i uloga etike kao korektivnog mehanizma u procesu primene naučnih dostignuća u oblasti represivnog delovanja države. Sagledavši sve izneto, na kraju ovog istraživanja izneće se zaključci koji će se odnositi na pitanje da naučni i tehnološki razvoj, iako nesumnjivo doprinosi transformaciji i unapređenju pravnog sistema, zahteva istovremeno jačanje etičkog okvira kako bi se očuvala ravnoteža između zakonske zaštite društva i zaštite osnovnih prava pojedinca. Abstract: Modern scientific and technological development represents one of the key drivers of the development of legal practice, especially in the field of criminal and misdemeanor law due to the significant input of information used in the procedure in terms of evidence. In this regard, the introduction of advanced investigative and evidentiary technologies, such as forensic methods, digital evidence, automated surveillance systems and artificial intelligence, significantly improves the effectiveness of detecting and proving illegal behavior. However, in parallel with the increase in the effectiveness of legal repression, complex ethical issues are also emerging that call into question the traditional standards of protection of the basic rights and freedoms of the individual. In this research, it will be considered that scientific and technological progress does not act neutrally, but directly affects the redefinition of ethical boundaries that actually appear in criminal and misdemeanor proceedings. Special attention is paid to the relationship between the principle of procedural efficiency and the requirement to respect human dignity, privacy and fairness. It will be considered whether and to what extent the application of modern technologies can lead to the "erosion of ethical standards", especially in situations of automated decision-making and mass data processing, where individual assessment is often reduced to a minimum. The paper also considers the question of whether there is a normative lagging of law in relation to the speed of technological development, as well as the role of ethics as a corrective mechanism in the process of applying scientific achievements in the field of state repressive action. Having considered everything presented, at the end of this research, conclusions will be presented that will relate to the issue that scientific and technological development, although it undoubtedly contributes to the transformation and improvement of the legal system, requires the simultaneous strengthening of the ethical framework in order to preserve the balance between the legal protection of society and the protection of the fundamental rights of the individual. Ključne reči: krivično pravo, prekršajno pravo, kriminalistika, etika, veštačka inteligencija, tehnološki razvoj Keywords: criminal law, misdemeanor law, criminalistics, ethics, artificial intelligence, technological development 1552100 978-86-6022-770-8 91552100 190049033 2026-05-28T10:32:53.967Z 44 no 46 Nenad Bingulac Univerzitet Privredna akademija, Pravni fakultet za privredu i pravosuđe, Novi Sad, Srbija 22682215 0000-0003-1187-7054 Jelena Matijašević Univerzitet Privredna akademija, Pravni fakultet za privredu i pravosuđe, Novi Sad, Srbija person 14634599 0000-0001-8068-0816 Sanja Škorić Univerzitet Privredna akademija, Pravni fakultet za privredu i pravosuđe, Novi Sad, Srbija person 11859303 0000-0001-6256-3026 Dalibor Krstinić Univerzitet Privredna akademija, Pravni fakultet za privredu i pravosuđe, Novi Sad, Srbija person 14608999 0000-0002-9731-9178 Đorđe Sančanin Univerzitet Privredna akademija, Pravni fakultet za privredu i pravosuđe, Novi Sad, Srbija person 0000-0001-5884-0772 application/pdf 550115 https://unilib.phaidrabg.rs/o:9652 no yes 1 70 1552253 211A01 Trend 32 150 153 Novi Sad : Fakultet tehničkih nauka 2026