o:5523 Ustavnosudska zaštita socijalno - ekonomskih prava Constitutional protection of social and economic rights sr Sažetak: Uživanje socijalno - ekonomskih prava predstavlja preduslov za ostvarivanje drugih ljudskih prava, dovođenjem pojedinaca u položaj, u kome mogu da uživaju građanska i politička prava, jer čovek kome je ugrožena egzistencija, nije u prilici da razmišlja dalje od zadovoljenja svojih elementarnih potreba. Njihovo ostvarenje, između ostalog, zavisi od finansijskih resursa jedne države, zbog čega se često nazivaju „skupim“ pravima. Usled ekonomske krize, koja je pogodila mnoge države, primenjuju se raznovrsne mere, radi ublažavanja negativnih efekata ove krize na privredu, koje često imaju negativan uticaj na uživanje socijalno - ekonomskih prava, u vidu smanjenja obima i sadržine zajemčenih prava. Ovakva praksa je u direktnoj u suprotnosti sa načelima međunarodnog prava ljudskih prava, kojima je proklamovana obaveza očuvanja dostignutog nivoa ljudskih prava, uz mogućnost proširenja obima ranije zajemčenih prava, ali ne i njegovog smanjenja. U pravnom sistemu mnogih država, kao i u Republici Srbiji, socijalna i ekonomska prava garantovana su ustavom, a dalje detaljno utvrđena zakonskim i podzakonskim aktima. U skladu sa time, zadatak je sudova, a pogotovo Ustavnog suda, da vode računa o poštovanju zajemčenih prava i procenjuju eventualna ograničenja i zadiranje u njihovu suštinu od strane države. Cilj ovog rada je ukazivanje na značaj ustavnosudske zaštite socijalno - ekonomskih prava u vreme ekonomske krize. Analizira se razvoj i značaj socijalnih i ekonomskih prava, a potom i način obezbeđenja ustavnosudske zaštite ovih prava. Izlaže se shvatanje suštine ovih prava kroz jurisprudenciju ustavnih sudova određenih država, uključujući Republiku Srbiju, u postupcima koji se odnose na zaštitu socijalno-ekonomskih prava, u vreme ekonomske krize. Summary: The use of socio-economic rights is a prerequisite for the realization of other human rights by bringing individuals into a position in which they can enjoy civil and political rights, because a man whose existence is endangered does not have the opportunity to think beyond satisfying his basic needs. Their achievement, among other things, depends on the financial resources of a state, which is why they are often called “expensive” rights. Due to the economic crisis that hit many countries, a variety of measures are being implemented to mitigate the negative effects of this crisis on the economy, which often have a negative impact on the use of socio-economic rights, in terms of reducing the scope and content of the rights guaranteed. Such a practice is in direct contradiction with the principles of international human rights law, which proclaim the obligation to preserve the reached level of human rights, with the possibility of extending the scope of previously acquired rights, but not its reduction. In the legal system of many countries, as well as in Republic of Serbia, The Constitution guarantees social and economic rights, and further defined in detail by the laws and by-laws. Accordingly, the task of the courts, and especially the Constitutional Court, is to take into account the respect of the rights guaranteed and to assess possible limitations and interference in their substance by the state. The aim of this paper is to highlight the importance of the constitutional juridical protection of the social and economic rights during the economic crisis. The development and significance of the social and economic rights has been analyzed, and then the way of providing the constitutional juridical protection of these rights. The essence of these rights is expressed through the jurisprudence of the constitutional courts of certain states, including Republic of Serbia, in proceedings relating to the protection of social and economic rights, in the time of the economic crisis. Ključne reči: ljudska prava, socijalna prava, ekonomska prava, ustavnosudska zaštita, država blagostanja Keywords: human rights, social rights, economic rights, constitutional juridical protection, welfare state 1552100 978-86-6019-099-6 91552100 31045641 2024-10-01T09:55:04.362Z 44 yes 46 Olgica Milošević Fakultet za primenjeni menadžment, ekonomiju i finansije, Beograd, Univerzitet Privredna akademija u Novom Sadu; Faculty of Applied Management, Economics and Finance, Belgrade: University of the Academy of Economics in Novi Sad Svetlana Marković Pravni fakultet u Novom Sadu, Univerzitet Privredna akademija u Novom Sadu ;The Faculty of Law for Commerce and Judiciary in Novi Sad, The University of Business Academy in Novi Sad person 21227623 0000-0003-2776-6519 application/pdf 3183972 https://unilib.phaidrabg.rs/o:5523 no yes 16 70 92000004 211A01 Privrednopravni okvir i ekonomski razvoj država Jugoistočne Evrope: zbornik radova sa međunarodnog naučnog skupa 755 767 Novi Sad: Univerzitet Privredna akademija, Pravni fakultet za privredu i pravosuđe 2019