o:5358 Filijalizacija ideja u doba prava Imposing ideas in the age of rights sr Sažetak: Tezu Norberta Bobia (1909 – 2004) da sve snažnija i aktuelnija debata o ljudskim pravima, u skladu sa Kantovom filozofijom istorije, može biti protumačena kao „predznak“ (signum prognosticum) moralnog napretka čovečanstva, problematizovaćemo najpre u kontekstu teorije sistema. U okviru teorije sistema razlikujemo tri nivoa država: centar, poluperiferiju i periferiju. Nivoi nastaju usled razlike u snazi države, kako unutar jedne države, tako i među državama. Dalje istražujemo filijalizaciju ideja, a posebno ideje doba prava, između centralnih, poluperifernih i perifernih država, primenjujući pristup Dragana Jeremića (1925 – 1986). Naš filozof smatra da filozofske ideje ne samo da prate, nego i prethode ekonomskoj i političkoj dominaciji. Za uspostavljanje dominacije nije dovoljna samo vojna sila i ekonomska nadmoć, nego i hegemonija ideja. U drugom delu teksta, konfrontiramo Hegelovu kritiku prirodnopravne tradicije sa idejama njenih korifeja, na primeru jednog konkretnog slučaja, pobune robova na Haitiju. Uvažavajući značaj „doba prava“ za „moralni napredak“ čovečanstva, argumentujemo u prilog modifikovanoj tezi Imanuela Valerštajna (1930 – 2019): odbijanjem „doba prava“, periferne države gube, kao što ne dobijaju ništa prihvatanjem tih ideja bez kontekstualizacije i negovanja pune svesti o njihovoj funkciji. Summary: Norberto Bobbio's (1909 – 2004) idea that the evergrowing debate about human rights can be, according to Kant's philosophy of history, interpreted as a “sign” (signum prognosticum) of moral advancement of humanity, is placed in the context of the world-systems theory. Within the world-systems theory three state levels can be discerned: core, semi-periphery and periphery. They are the result of different distribution of power within a country, as well as among countries. The concept of imposing ideas, especially the idea of the age of rights, among core, semi-peripheral and peripheral countries is further analysed in line with the ideas of Dragan Jeremić (1925 – 1986). He claims that philosophical ideas not only follow, but also precede economic and political dominance. Military and economic supremacy are not the only prerequisite for dominance – what is also needed is the hegemony of ideas. Having in mind the significance of the “age of rights” for “the moral advancement” of humanity, we give arguments in favor of a modified Immanuel Wallerstein’s (1930 – 2019) theory: rejecting “the age of rights” peripheral countries are at a disadvantage, but on the other hand, they cannot gain anything by accepting the ideas without contextualization and developing full awareness of their function. Ključne reči: Teorija sistema, doba prava, filijalizacija, lumpenburžoazija, lumpenintelektualci, Norberto Bobio, Dragan Jeremić, G. V. F. Hegel, Imanuel Valerštajn. Keywords: World-systems theory, the age of rights, lumpenbourgeoisie, lumpenintelligentsia, Norberto Bobbio, Dragan Jeremić, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Immanuel Wallerstein. 1552100 978-86-6019-104-7 91552100 22620681 2024-09-20T10:10:22.819Z 44 yes 46 Srđan Damnjanović Pravni fakultet u Novom Sadu, Univerzitet Privredna akademija u Novom Sadu ;The Faculty of Law for Commerce and Judiciary in Novi Sad, The University of Business Academy in Novi Sad 1932391 0000-0002-7039-870X application/pdf 727673 https://unilib.phaidrabg.rs/o:5358 no yes 16 70 92000004 211A01 XVII međunarodni naučni skup „Pravnički dani – Prof. dr Slavko Carić“ ,, Uloga države i prava u XXI veku“ 17 101 111 Novi Sad: Univerzitet Privredna akademija, Pravni fakultet za privredu i pravosuđe 2020