o:4976 Staro Sajmište od „ogledala materijalne kulture i blagostanja“ do logora smrti u Drugom svetskom ratu sr Apstrakt: Kada je u proleće 1937. godine postavljen kamen temeljac Beogradskog sajmišta, bilo je predviđeno da on postane moderan izložbeni sajamski prostor, nalik onima u tadašnjoj Evropi i svojevrsno ogledalo jugoslovenske privrede i kulture. Tokom prvih pet meseci gradnje niklo je pet velikih Jugoslovenskih paviljona, centralna kula i četiri međunarodna: italijanski, mađarski, rumunski i čehoslovački, kao i nekoliko privatnih Paviljon nemačkog Rajha je izgrađen 1939. godine i odmah je posla mesto jačanja tada izuzeteno dobrih nemačko-jugoslovenskih poslovnih veza. Na sajmištu su Izlagana su dostignuća domaće tekstilne, stolarske i metalske industrije, zatim poljoprivrede, voćarstva i vinogradarstva. Tu su, pored redovnih velikih prolećnih i jesenjih sajmova, organizovani i sajmovi posebnih grana privrede, kao i razne manifestacije: izložbe, koncerti, kongresi. Zbog blizine centra grada, kao i sadržaja koje je nudilo Sajmište je ubrzo postal popularno odredište Beograđana. Ta uloga se vrlo brzo drastično izmenila, dolaskom nemačke okupacione uprave. Ovaj prostor je odmah pretvoren u glavni logor najpre za uništenje srpskih i jugoslovenskih Jevreja. Njih oko 7000 stradalo je u ovom logoru do proleća 1942. godine, nakon čega je Srbija je proglašena za „Judenrein“ – očišćenu od Jevreja – a Sajmište je pretvoreno u Anhaltelager, prihvatni logor za političke zatvorenike, zarobljene partizane i prinudne radnike. Od 1941. do 1944. godine, u koncentracionom logoru na Sajmištu u Beogradu stradalo blizu 20.000 ljudi. Pored broja ubijenih, u jezovitom sećanju ostaje i način na koji su oni lišavani života, „usavršen“ upravo na Sajmištu. Bio je to poznati kamion– dušegupka, vozilo čiji su se izduvni gasovi vraćali u tovarni odeljak i gušili logoraše koji su u njemu navodno prevoženi na neko drugo mesto. Deo logoraša stradao je i od posledica loših uslova u logoru, od gladi i bolesti ili je bio ubijen od strane stražara i pripadnika logorske uprave. Preživeli su bili transportovani u radne logore u Nemačkoj i Norveškoj i gde ih je čekala raznolika, najčešće ne tako svetla sudbina. U ovom radu pokušali smo da prikažemo kako je sajmište od popularnog mesta za razonodu postalo mesto stradanja i patnje brojnih Jevreja, Srba i Roma tokom Drugog svetskog rata. Ključne reči: Staro Sajmište, istorijat, holokaust, Jevreji, Srbi, Drugi svetski rat. 91552100 148620553 1552100 978-86-6102-110-7 2024-07-10T09:40:50.542Z 44 no 46 Ena Mirković Institut za srpsku kulturu Priština – Leposavić 6568295 0000-0002-6876-8898 2023 application/pdf 486922 https://unilib.phaidrabg.rs/o:4976 no yes 1 70 343.819.5(497.11)”1939/1945”(048) 92000004 71A06 Zbornik apstrakata: Naučna konferencija sa međunarodnim učešćem Stradanje Srba, Jevreja, Roma i ostalih na teritoriji bivše Jugoslavije (10; 2023; Beograd) 115 116 2023